TOM 2

Smutne żale po utraconych dzieciach

Stanisław Morsztyn (zm. 1725) jest ostatnim przedstawicielem zasłużonej dla kultury baroku literackiej dynastii Morsztynów. Za życia znany był przede wszystkim jako dzielny żołnierz, uczestnik zwycięskich bitew pod Chocimiem (1673) i Wiedniem (1683), który za zasługi wojskowe osiągnął urząd kasztelana czerskiego, wojewody mazowieckiego i od 1704 roku – urząd wojewody sandomierskiego, jedną z najwyższych godności senatorskich w dawnej Rzeczypospolitej. Z perspektywy stuleci wysoko oceniane są jego przekłady Fedry (pt. Hipolit) Seneki i Andromachy J. Racine’a oraz wydanie parafraz pióra krewnego J.A. Morsztyna (m.in. Cyda P. Corneille’a). Te inicjatywy literackie propagowały w Polsce idee estetyczne klasycyzmu francuskiego XVII wieku.

O autorze

Smutne żale po utraconych dzieciach (1698, wydanie zmienione: 1704) to poetycki pomnik dramatu ojca dwojga dzieci, osiemnastoletniej Teresy i dwudziestodwuletniego Jana, zmarłych nagle w przeciągu niespełna trzech tygodni w 1698 roku. Cykl dziesięciu trenów Stanisława Morsztyna wpisuje się w nurt staropolskiej poezji okolicznościowej, której celem było upamiętnienie zmarłych oraz uświetnienie ceremonii pogrzebu, ale zbiór ten stanowi też wyraźne nawiązanie do Trenów Jana Kochanowskiego, łącząc cechy poezji sylwicznej z refleksją egzystencjalną. Morsztyn jest bodaj ostatnim pisarzem baroku, który prowadzi dialog z czarnoleskim cyklem żałobnym. W swoim zbiorze odwołuje się do bogactwa topiki wanitatywnej, lecz – wierny ideom klasycyzmu – czyni to w sposób daleki od barokowej ekspresji. Dojrzały literacko, głęboki w warstwie refleksyjnej, cykl Morsztyna jest prawdziwą perłą poezji dojrzałego baroku.